Bui Xuan Phai was a Vietnamese painter. He is famous for the
paintings of Hanoi Old Quarter. The best known of all Vietnamese
modern painters, Bui Xuan Phai is respected and admired for both
his art and moral character. He epitomizes for the Vietnamese
the lone artist suffering for his art: he lost his teaching
position at the Hanoi College of Fine Arts in 1957 for
supporting a movement for political and cultural freedom and was
not allowed to show his work in public until a solo exhibition
in 1984.However, he was awarded posthumously Ho Chi Minh prize
in 1996, the highest national prize in Vietnam.
Bui Xuan Phai (1920-1988) was one of the most
remarkable, most charming and most unusual figures of
Vietnamese modern art. When he graduated from Frenchcreated
Ecole des Beaux Arts d'Indochine in Hanoi (1925-1945), the
world art was in its post-war period, one of drastic
differentiation, Picasso, Mastisse, Leger already ranked
among the classical masters. Europe gave full blast to the
trend of lyrical abstractionism and America to that of
expressionist one. All that was taken in by Bui Xuan Phai,
by his heart's eye. And be managed to find his own dimension
in the strict framework of the society and later, his art,
like an underground water spring, spread far and wide and
even impregnated alien souls with his sincerity.
Bùi Xuân Phái sinh năm 1920, mất năm
1988 tại Hà Nội. Ông tốt nghiệp khoa Hội họa trường Cao đẳng Mỹ
thuật Đông Dương khoá 1941 – 1946, tham gia kháng chiến, đồng
thời tham dự nhiều triển lăm chung với các hoạ sĩ khác. Năm 1952
ông về Hà nội, sống và sáng tác tại nhà (số 87 Phố Thuốc Bắc)
cho đến khi mất. Từ năm 1956 đến năm 1957, Bùi Xuân Phái giảng
dạy tại Trường Mỹ thuật Hà Nội, khi xảy ra phong trào Nhân văn
Giai phẩm, hoạ sĩ phải đi lao động, học tập trong một xưởng mộc
tại Nam Định và ban giám hiệu nhà trường đă đề nghị ông viết đơn
xin ngưng giảng dậy tại trường Mỹ thuật.
Bùi Xuân Phái là một trong những hoạ sĩ thuộc thế hệ cuối cùng
của sinh viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cùng thời với
các danh họa Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên -
những tên tuổi ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của mỹ thuật Việt
Nam hiện đại. Ông chuyên về chất liệu sơn dầu, đam mê mảng đề
tài phố cổ Hà Nội. Ngay từ lúc sinh thời, sáng tạo của ông đă
được quần chúng mến mộ gọi ḍng tranh này là Phố Phái.
Tranh phố của Bùi Xuân Phái vừa cổ kính lại rất hiện thực, thể
hiện rơ hồn cốt của phố cổ Hà Nội những thập niên 50, 60, 70.
Các mảng mầu trong tranh Phái thường có đường viền đậm nét, phố
không những trở thành chính nó mà c̣n gần hơn với con người, từ
bề mặt đến cảnh quan đều có chiều sâu bên trong. Ngắm tranh phố
cổ của Phái, người xem nhận thấy họa sĩ đă gửi gắm những kỉ niệm,
những hoài cảm cùng nỗi buồn man mác, tiếc nuối bâng khuân trên
từng nét vẽ, như điềm báo về sự đổi thay và biến mất của từng
mái nhà, từng con người mang hồn phách xưa cũ.
Ngoài phố cổ, ông c̣n vẽ các mảng đề tài khác, như: chèo, chân
dung, nông thôn, khỏa thân, tĩnh vật... rất thành công. Nhiều
tranh của Bùi Xuân Phái đă được giải thưởng trong các cuộc triển
lăm toàn quốc và thủ đô. Ông vẽ trên vải, giấy, bảng gỗ, thậm
chí cả trên giấy báo khi không có đủ nguyên liệu. Ông dùng nhiều
phương tiện hội họa khác nhau như sơn dầu, màu nước, phấn mầu,
ch́ than, bút ch́... Các tác phẩm của ông biểu hiện sâu xa linh
hồn người Việt, tính cách nhân bản và ḷng yêu chuộng tự do, óc
hài hước, đậm nét bi ai và khốn khổ. Ông đă góp phần rất lớn vào
lĩnh vực minh họa báo chí và tŕnh bày b́a sách, được trao tặng
giải thưởng quốc tế (Lép-dích) về tŕnh bày cuốn sách “Hề chèo”
(1982).
Do tham gia phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, từ năm 1957 trở đi,
hoạt động của ông dần bị hạn chế. Để kiếm sống, ông phải vẽ
tranh minh họa và tranh vui cho các báo, lấy bút hiệu là : PiHa,
ViVu, Ly. Măi đến năm 1984 ông mới có được cuộc triển lăm cá
nhân (đầu tiên và cũng là duy nhất), nhận được sự đánh giá cao
từ phía công chúng, đồng nghiệp. Với 24 bức tranh được khách
hàng đặt mua ngay trong ngày khai mạc, có thể coi đây là triển
lăm thành công nhất so với trước đó tại Việt Nam. Đó cũng là lần
đầu tiên, Đài truyền h́nh Trung ương dành thời lượng lớn phát
sóng để giới thiệu về cuộc đời và tác phẩm của Bùi Xuân Phái
trong chương tŕnh Văn học Nghệ thuật.
Mặc dù cuộc sống khó khăn nhưng với t́nh yêu nghệ thuật, khát
khao t́m ṭi và thể hiện cái đẹp dung dị đời thường bằng những
nét vẽ cọ, Bùi Xuân Phái đă không ngừng vẽ, sáng tạo nghệ thuật
ngay cả khi không mua được vật liệu và ông đă phải tận dụng mọi
chất liệu như vỏ bao thuốc lá, giấy báo… Ông cũng là hoạ sĩ đă
gạt bỏ mọi toan tính đời thường để cho ra đời các tác phẩm dung
dị, đơn giản nhưng đầy tâm tư sâu lắng. Năm 1996, ông được truy
tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Giải thưởng mỹ thuật :
*Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 1996
*Giải thưởng triển lăm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946
*Giải thưởng triển lăm Mỹ thuật toàn quốc năm 1980
*Giải thưởng đồ họa Leipzig (Đức)
*Giải thưởng Mỹ thuật Thủ đô các năm 1969, 1981, 1983, 1984
Tặng thưởng :
Huy chương V́ sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam 1997 BTP
